3. Jaarrekening

Bij het samenstellen van de rekening zijn de volgende uitgangspunten gehanteerd:

1. Wettelijke bepalingen inzake jaarverslaglegging;
2. Waarderingsgrondslagen;
3. Grondslagen ter bepaling van het saldo c.q. resultaat.

De verschillen tussen de begroting 2025 en de jaarrekening 2025 zijn op de beleidstaken afzonderlijk toegelicht. 

Inleiding
De jaarrekening van de gemeente Montferland is opgesteld volgens de voorschriften van het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV).

In de paragraaf A Weerstandsvermogen en risicobeheersing hebben we aangegeven dat er bij een gemeente per definitie geen onzekerheid kan bestaan over de continuïteitsdoelstelling. Deze jaarstukken zijn opgesteld op basis van deze continuïteitsveronderstelling.

Grondslagen voor de waardering
Algemeen
Onder investeren wordt verstaan het vastleggen van vermogen in objecten waarvan het nut zich over meerdere jaren uitstrekt. De investeringen worden op de balans verantwoord. De lasten voortvloeiende uit de investeringen in (im)materiële vaste activa, zoals onderhoud, afschrijvingen, toegerekende rente en verzekeringen behoren tot de jaarlijkse exploitatielasten.

Op activa wordt conform de financiële verordening lineair afgeschreven. 

De waardering van de activa en passiva vindt plaats op basis van historische kosten. Tenzij bij het desbetreffende balansonderdeel anders is vermeld, zijn de activa en passiva gewaardeerd tegen de nominale waarde. De in de toelichting genoemde bedragen zijn opgenomen in duizenden euro's. De vergelijkende cijfers zijn daar waar nodig voor de vergelijkbaarheid aangepast. 

De baten en lasten worden toegerekend aan het jaar waarop zij betrekking hebben. Baten en winsten worden slechts genomen voor zover zij tot op de balansdatum zijn gerealiseerd. Verliezen en risico's die hun oorsprong vinden voor het einde van het begrotingsjaar, worden in acht genomen indien zij voor het opmaken van de jaarrekening bekend zijn geworden.

Immateriële vaste activa
De immateriële vaste activa zijn gewaardeerd tegen de verkrijgings- of vervaardigingsprijs verminderd met afschrijvingen.

Materiële vaste activa
De materiële vaste activa zijn gewaardeerd tegen de verkrijgings- of vervaardigingsprijs, verminderd met afschrijvingen en specifiek van derde ontvangen investeringsbijdragen en -subsidies.

Er is onderscheid gemaakt tussen:

1. Materiële vaste activa met economisch nut,;
2. Materiële vaste activa met economisch nut waarvoor een heffing kan worden geheven;
3. Materiële vaste activa met een maatschappelijk nut.

Materiële vaste activa met economisch nut zijn gevormd uit alle investeringen die bijdragen aan de mogelijkheid middelen te verwerven en/of die verhandelbaar zijn en deze moeten worden geactiveerd.

Materiële vaste activa met een maatschappelijk nut worden ook geactiveerd.

De afschrijvingstermijnen zijn gehanteerd conform de "Gewijzigde Financiële verordening Montferland 2025 ". Als ondergrens bij het al dan niet activeren wordt een bedrag van € 25.000 gehanteerd.

De afschrijving start in het jaar dat volgt op het jaar waarin het actief gereed komt of verworven wordt. Een uitzondering hierop geldt voor de jaarlijkse vervanging(stelposten) voor het Gemeentelijk Water en Rioleringsplan. Afschrijvingen op deze kredieten starten standaard in het jaar volgend op het jaar waarin de uitgaven zijn gedaan. De hoogte van afschrijving wordt gebaseerd op het geïnvesteerde bedrag.

Bij de bepaling van de afschrijving houden we geen rekening met een eventuele restwaarde. Indien er toch een restwaarde is en het oude actief wordt verkocht betekent de verkoopopbrengst een incidentele baat die ten gunste van de exploitatie wordt gebracht.

Financiële vaste activa
De deelnemingen zijn opgenomen tegen de verkrijgingswaarde. Conform artikel 65, lid 2 BBV moeten deelnemingen tegen een lagere marktwaarde worden gewaardeerd indien deze lager is dan de verkrijgingsprijs. Hier is bij ons geen sprake van. De waardering tegen de verkrijgingswaarde is in overeenstemming met het BBV.

Langlopende leningen zijn uitstaande geldleningen gewaardeerd tegen nominale waarde en verminderd met ontvangen aflossingen. Tot zekerheid van de verstrekte geldleningen is hypotheek gevestigd.

Voorraden
De als onderhanden werk opgenomen bouwgronden in exploitatie zijn gewaardeerd tegen de historische kostprijs vermeerderd met de bijgeschreven exploitatieresultaten en gedane investeringen en verminderd met opbrengsten uit verkopen. Bij de waardering is rekening gehouden met de toekomstige uitgaven en resultaten op deze in exploitatie genomen gronden. Verwachte verliezen op grondexploitaties zijn direct genomen door het treffen van een voorziening die in mindering is gebracht op de balanswaardering. Winsten op grondexploitaties worden genomen volgens de POC-methode (Percentage of Completion).

Uitzettingen met een looptijd korter dan één jaar
Vorderingen zijn, onder aftrek van eventuele voorziening voor oninbaarheid, tegen de nominale waarde gewaardeerd. De voorzieningen voor oninbaarheid zijn statisch bepaald op basis van ouderdom en de volwaardigheid van de openstaande vordering.

Liquide middelen en overlopende activa
Deze vlottende activa zijn tegen nominale waarde gewaardeerd.

Voorzieningen
Voorzieningen zijn op het moment van opmaken van de jaarrekening voorzienbare verplichtingen, verliezen en risico's, voor zover hiervan de omvang redelijkerwijs kan worden ingeschat. Tevens zijn specifieke bestedingsverplichtingen voor van derden verkregen middelen voorzien. De voorzieningen worden gewaardeerd tegen nominale waarde met uitzondering van de voorziening Pensioen voor (gewezen) wethouders. Deze voorziening wordt gewaardeerd tegen contante waarde.

Langlopende schulden
De langlopende schulden worden gewaardeerd tegen de nominale waarde en verminderd met gedane aflossingen. Deze schulden hebben een looptijd van één jaar of langer.

Vlottende schulden en overlopende passiva
Deze passiva worden gewaardeerd tegen nominale waarde.

Rechtmatigheidsverantwoording
De verantwoording is opgesteld op basis van de kaders zoals besloten in de financiële verordening en op basis van de kadernota rechtmatigheid 2025:

• De rechtmatigheidsverantwoording ziet toe op de financiële rechtmatigheid van baten, lasten, balansmutaties, alsmede de baten en lasten inzake de specifieke uitkeringen op grond van art. 17 Financiële-verhoudingswet;
• De financiële rechtmatigheid waaronder het voorwaardencriterium, het begrotingscriterium en het misbruik & oneigenlijk gebruik (M&O) criterium omvat:
  • Voor het voorwaardencriterium bestaat de norm uit het normenkader zoals door de gemeenteraad is vastgesteld op 18 december 2025;
  • Voor het begrotingscriterium geldt dat alle overschrijdingen van lasten en investeringskredieten onrechtmatig zijn, waarbij voor een aantal scenario’s in de 
    financiële verordening is beschreven wanneer deze overschrijdingen acceptabel zijn. Voor over- en onderscheidingen van baten, onderschrijdingen van lasten en onderschrijdingen van investeringskredieten geldt dat deze als onrechtmatig zijn aangemerkt indien ze niet tijdig aan de gemeenteraad zijn gemeld. De financiële verordening 2025 geeft nadere regels wat onder tijdig wordt verstaan.
  • Ten aanzien van het M&O criterium is het M&O beleid van onze organisatie leidend bij het voorkomen en opsporen van misbruik en oneigenlijk gebruik. Omdat alleen bij misbruik sprake is van een onrechtmatigheid worden eventuele gevallen van misbruik (mits cumulatief met andere fouten of onduidelijkheden boven de verantwoordingsgrens) opgenomen in de rechtmatigheidsverantwoording.

De jaarstukken bestaan conform artikel 24 van het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV) uit:

1. Het jaarverslag;
2. De jaarrekening.

Het jaarverslag betreft de inhoudelijke verantwoording over hetgeen al dan niet is gerealiseerd. Bij de jaarrekening ligt de nadruk op de financiële verantwoording.

Het jaarverslag bestaat ten minste uit:

• De programmaverantwoording;
• De paragrafen.

De jaarrekening bestaat uit:

• Het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening en de toelichting;
• De balans en de toelichting;
• De bijlage met de verantwoordingsinformatie over specifieke uitkeringen;
• Een bijlage met het overzicht van de gerealiseerde baten en lasten per taakveld.

Een balans bestaat zowel uit bezittingen, de activa, als uit het vermogen, de passiva. Anders gezegd de balans geeft aan waarin is geïnvesteerd en hoe deze investeringen zijn gefinancierd. Onder investeren wordt verstaan het vastleggen van vermogen in objecten waarvan het nut zich over meerdere jaren uitstrekt. De lasten voortvloeiende uit de investeringen in (im)materiële vaste activa, zoals onderhoud, afschrijvingen, toegerekende rente en verzekeringen behoren tot de jaarlijkse exploitatielasten.

Financiering heeft betrekking op de wijze waarop op de geld- en kapitaalmarkt, of via onderhandse leningen, in de behoefte aan geld en kapitaal wordt voorzien.
Dekking heeft betrekking op de middelen die worden gevonden om de lasten in de begroting op te vangen.

Zowel de activa als de passiva worden onderverdeeld. De indeling van de balans is gebaseerd op het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV).
In de hierna volgende toelichting op de balans worden de balansmutaties in beeld gebracht. De meest in het oog springende verschillen worden in dit onderdeel samengevat.

In de toelichting bij de investeringen worden alleen bedragen boven de € 50.000 opgenomen. Voor een detailoverzicht verwijzen wij u naar de in de jaarrekening onder 4. Overige bijlagen opgenomen krediet- en projectoverzicht per 31-12-2025.

VASTE ACTIVA
De vaste activa kent voor onze gemeente de volgende onderverdeling:

• Immateriële vaste activa;
• Materiële vaste activa;
• Financiële vaste activa.

1.3.1. Kapitaalverstrekkingen aan deelnemingen

Het betreft deelnemingen in de vorm van aandelen. De gemeente is houder van aandelen van:

1.3.2. Leningen aan Woningbouwcorporaties
Het betreft twee vaste geldleningen verstrekt in de jaren 1993 en 1995 aan woningbouwcorporatie Plavei.  Onze gemeente heeft hiervoor zelf ook twee vaste geldleningen aangetrokken en tegen dezelfde leningsvoorwaarden verstrekt. Het schuldrestant op 31-12-2025 bedraagt € 933.131. 

1.3.3. Leningen aan deelnemingen
In 2021 is tot het versterken van de kapitaal-structuur van Alliander N.V. overgegaan door het verstrekken van een reverse converteerbare hybride obligatielening  van € 2.154.114.  Om de capaciteit van de elektriciteitsnetten op veel plekken te verdubbelen zijn grootschalige investeringen noodzakelijk. Alliander verwacht dat de totale investeringen op korte termijn oplopen tot ca. € 1,2 miljard per jaar. Om het daarvoor benodigde geld op de markt te kunnen lenen en tegelijk een financieel solide bedrijf te blijven, was versterking van het eigen vermogen van Alliander nodig. De aandeelhouders hebben naar rato van hun aandelenbelang deelgenomen. De gemeente Montferland is aandeelhouder van Alliander met een belang van 0,36% van de in totaal 136.794.964 aandelen. Wettelijk is bepaald dat de aandelen van netwerkbedrijven als Alliander niet in private handen mogen zijn. Alle aandelen zijn dan ook in handen van een aantal provincies, waterschappen en gemeenten. Het belang van de gemeente bij het aandeelhouderschap is tweeledig: 

• De gemeente kan (enige) invloed uitoefenen op het beleid van Alliander;
• De gemeente ontvangt dividend van Alliander als het resultaat dat toelaat.

Op termijn zal Alliander naar verwachting de lening converteren oftewel omzetten naar nieuw uit te geven aandelen, welke in plaats van rente een dividendopbrengst zal opleveren. Het rentepercentage voor genoemde obligatielening is 2,075.

1.3.4. Overige langlopende leningen
Hypothecaire geldleningen personeel
Vanaf 1 januari 2009 is het wettelijk niet meer toegestaan om als gemeente nog (nieuwe) hypotheken te verstrekken aan het personeel. Op 31-12-2025 resteren nog 2 hypothecaire geldleningen met een schuldrestant van € 80.501.

Leningen verstrekt via het Stimuleringsfonds Volkshuisvesting Nederland (SVN)
De SVN verstrekt namens de gemeente leningen aan de inwoners op basis van de door de gemeenteraad vastgestelde verordeningen waarin o.a. de voorwaarden zijn opgenomen. De gemeente stort hiervoor gelden in een revolverend fonds bij de SVN. In een revolverend fonds komt het uitgeleende geld weer terug zodat het opnieuw beschikbaar komt voor nieuwe leningen. Dit is een beproefde manier van duurzaam financieren.

Lening energiepark Braamt
Voor de aankoop van Zonnepark Braamt is op 9 maart 2023 een vaste geldlening verstrekt aan Agem  (Achterhoekse Groene Energiemaatschappij) te Wehl van  € 149.435 met een looptijd van 16 jaar tegen een rentepercentage van 3,75. Op 31-12-2025 bedraagt het restant van de verstrekte lening €  103.156.

Decentrale overheden waaronder de gemeenten zijn verplicht overtollige liquide middelen, boven een bepaalde drempel, af te storten bij het ministerie van Financiën (in 's Rijks schatkist). Om het dagelijks kasbeheer te vereenvoudigen is er een drempelbedrag, afhankelijk van het begrotingstotaal, dat buiten de schatkist mag worden gehouden. Voor onze gemeente is deze drempel voor 2024 berekend op € 2,210 miljoen (2% van het begrotingstotaal van € 110,5 miljoen). 

In het besluit begroting en verantwoording (BBV) zijn in artikel 52c regels opgenomen over het rapporteren over het gebruik van het drempelbedrag in de toelichting op de balans. In bovenstaande toelichting wordt voldaan aan deze rapportage-eis in de jaarrekening.

De passivazijde van de balans van onze gemeente kent de volgende volgende onderverdeling:

• Vaste passiva: Eigen vermogen, voorzieningen en vaste schulden met een looptijd van 1 jaar of langer.
• Vlottende passiva: Netto vlottende schulden met een looptijd korter dan 1 jaar en overlopende passiva.