2.3 Sociaal

In Montferland kan iedereen meedoen. Dit willen we vanuit onze visie op het Sociaal Domein in al onze kernen realiseren door: 

• gezond samenleven te versterken, door mensen te verbinden;
• bestaanszekerheid te bieden, door onzekerheid te verminderen;
• kansengelijkheid te vergroten, door ongelijk te investeren.

Samen met onze verschillende samenwerkingspartners, het lokale verenigingsleven en uiteraard vele inwoners zelf willen we ervoor zorgen dat:

• er speciale aandacht is voor onze kwetsbare inwoner. Daarbij willen we als regisseur problemen laagdrempelig en zo vroeg mogelijk aanpakken. Dat doen we in samenspraak met ons voorliggend veld.
• we bijdragen aan een inclusieve samenleving waar iedereen ertoe doet en van waarde is ongeacht verschillen;
• via cultuureducatie meer jongeren in contact laten komen met culturele activiteiten. Dit zodat meer jongeren hun creatieve competenties ontwikkelen;
• meer jongeren een startkwalificatie behalen en daarmee hun kansen op de arbeidsmarkt blijvend vergroten;
• inwoners van Montferland zich sportief en gezonder ontwikkelen en dit ook blijven;
• jongeren en oudere inwoners met behoefte aan hulp en ondersteuning deze zoveel mogelijk in een vroegtijdig stadium en in de eigen vertrouwde omgeving ontvangen. Daarbij kunnen ze zo lang mogelijk genieten van hun zelfstandigheid. Daardoor kunnen al onze inwoners zoveel mogelijk zelfstandig meedoen in de Montferlandse samenleving;
• meer inwoners zolang als mogelijk zelfredzaam zijn en blijven door het versterken van een brede sociale basis, waarbij zowel jong als oud een beroep kan doen op een gevarieerd en rijk cultureel, sportief en welzijnsaanbod;
• (tijdelijk) kwetsbare inwoners zich welkom voelen in het verenigingsleven en worden ondersteund bij hun deelname aan de samenleving;
• iedere inwoner zich in de directe leefomgeving thuis voelt en op straat en in onze kernen zich veilig voelt in Montferland.

Jeugd
Met de meeste jongeren in Montferland gaat het goed. Een aantal jongeren heeft (tijdelijk) extra steun en stimulans nodig. Ons preventieve aanbod bestaat uit sportieve, welzijns- en culturele activiteiten. Daarnaast kopen we al jaren verschillende vormen van jeugdzorg in. De coronajaren werken nog steeds door in onze samenleving: een aanzienlijk deel van de jongeren voelt zich eenzaam en/of heeft psychosociale klachten. Er is aanbod aan hulp, maar de wachtlijsten zijn lang en de jeugdzorg blijft nog steeds op onderdelen overvol. 

In 2025 hebben we jongeren zoveel mogelijk ondersteund via het voorliggende veld — het algemene aanbod in de wijk zonder indicatie. Scholen organiseerden culturele en sportactiviteiten en de jeugdgezondheidszorg bood verschillende programma’s om de weerbaarheid te versterken. Door jeugd vroeg geestelijk en sportief te stimuleren voorkomen we dat een deel later extra zorg nodig heeft.Voor jongeren met meerdere problemen of uit een kwetsbare gezinssituatie is er altijd jeugdzorg beschikbaar. Ouders en opvoeders krijgen waar nodig extra ondersteuning: veel jeugdzorg blijkt het gevolg van problemen bij de ouders. Onze inzet is er steeds meer op gericht om de oorzaak aan te pakken en niet het gevolg.

Onderwijs 
Een goede beheersing van de Nederlandse taal en andere vaardigheden is een voorwaarde om mee te kunnen doen in de samenleving. In onze gemeente zien we dat een relatief groot deel van de autochtone inwoners laaggeletterd is: ze kunnen niet goed lezen, schrijven en/of rekenen. Ook een toename van het aantal gezinnen met een migratieachtergrond draagt hieraan bij. We spannen ons in om achterstanden te verkleinen. Dat geldt voor zowel leer- en taalachterstanden, als voor sociaal emotionele achterstanden. Met ons onderwijsachterstandenbeleid zetten we ons in om kansengelijkheid te creëren als inwoners de aansluiting in de samenleving dreigen te verliezen. Elke (jonge) inwoner moet kunnen meedoen.

We werken samen met netwerkpartners om de educatieve doorgaande leerlijn te versterken. Uitgangspunt is talentontwikkeling waarmee jongeren hun startkwalificatie halen. Een startkwalificatie is een diploma havo, vwo, mbo niveau 2 of hoger. Met een startkwalificatie vergroten jongeren blijvend hun kansen op de arbeidsmarkt. Door de instroom van vluchtelingen en ontheemden wordt het behouden van de huidige streefwaarde bij de startkwalificatie wel een stevige uitdaging.

Een ander doel is steeds meer ouders te betrekken bij de ontwikkeling van hun kinderen. We willen voor kinderen en jongeren een rijke leer- en ontwikkelomgeving maken. Door de realisatie van het Integraal Kind Centrum (IKC) in ’s-Heerenberg zorgen we voor een integratie van alle inwonersgroepen in 1 (school)gebouw. Alle leerlingen uit ’s-Heerenberg, Lengel en Stokkum krijgen in dit nieuwe schoolgebouw eigentijds onderwijs. In het gebouw zijn aanvullende voorzieningen zoals de bibliotheek, de kinderopvang en het consultatiebureau aanwezig.

Cultuur 
Het is belangrijk dat kinderen al op jonge leeftijd in contact komen met culturele activiteiten. Wetenschappelijk is aangetoond dat deze activiteiten een positieve invloed hebben op de ontwikkeling van kinderen. Zelfs het IQ wordt erdoor verhoogd. Daarnaast zijn culturele activiteiten van belang omdat kinderen er anderen ontmoeten en hun sociale vaardigheden ontwikkelen. Cultuur is uiteraard ook van belang voor de volwassen inwoners. Doordat inwoners elkaar bij culturele activiteiten ontmoeten, ontstaat er meer sociale samenhang en kunnen we eenzaamheid voorkomen. Voor alle kunstwerken in de openbare ruimte is in 2025 een meerjarenonderhoudsplan vastgesteld.

We vinden het belangrijk om de sociale basisstructuur binnen de verschillende kernen te behouden en versterken. Daarom faciliteren en stimuleren wij het verenigingsleven en dorpshuizen. Wij ondersteunen hen bij het maken en borgen van dorpsvisies en dorpsplannen of de realisatie van een dorpshuis. De initiatiefnemers doen het vooral samen met: dorpsbewoners, verenigingen, fondsen, gemeente en de provincie Gelderland. Zo zorgen we voor korte lijnen, heldere verwachtingen en een realistisch financiële kader.

Sport en volksgezondheid
Inwoners met een goede gezondheid kunnen langer zelfstandig de regie houden over hun eigen leven. Daardoor zijn ze minder afhankelijk van eventuele (dure) zorg. Eigen regie kunnen houden geeft meerwaarde aan het eigen leven én aan dat van een ander. We gaan uit van ‘voorkomen is beter dan genezen’. We zetten in op bewegen, gezonde leefstijl en sport om positieve maatschappelijke effecten te bereiken. We hebben een taak als het gaat om gezondheidspreventie. Het is belangrijk om een breed lokaal sportief aanbod te realiseren en te houden. We zetten in op goede voorlichting en projecten die een gezonde leefstijl stimuleren. 

In Montferland hebben relatief meer inwoners een ongezonde leefstijl en slechtere gezondheid dan gemiddeld in Nederland. Inwoners met een hoge sociaaleconomische status (SES) worden gemiddeld zeven jaar ouder en zijn ongeveer vijftien jaar langer gezond dan inwoners met een lage SES. Iedereen verdient een kans op een goede gezondheid. Daarom richten we ons extra op wijken met een lagere SES om deze gezondheidsverschillen te verkleinen.

We besteden aandacht aan inwoners met lage gezondheidsvaardigheden — mensen die moeite hebben met het vinden, begrijpen en gebruiken van informatie over gezondheid — en aan nieuwkomers zoals vluchtelingen en statushouders. Veel inwoners vinden het lastig om informatie over gezondheid, voeding en sport te vinden of om de weg te vinden in zorg en hulpverlening. Waar mogelijk ondersteunen onze sociale teams, het welzijnswerk en lokale verenigingen hierbij.

In 2023 is het subsidiebeleid herzien: de gemeente ondersteunt veel lokale organisaties en verenigingen om een gevarieerd sportief en cultureel aanbod in de kernen te behouden. Subsidies worden ingezet voor preventie en via programma’s als het Gezond Actief Leven Akkoord (GALA) en het Integraal Zorg Akkoord (IZA). De Beweeg- en Gezondheidsnota 2025–2030 en de vernieuwde visie Sociaal Domein (2025) geven richting aan onze acties voor de komende jaren.

Maatschappelijke ondersteuning
Montferland groeit: het leerlingaantal neemt toe door de nieuwbouw in onze gemeente en de komst van nieuwe Nederlanders. Tegelijkertijd zien we ook een stevige vergrijzing: de groep inwoners van 75 jaar en ouder groeit de komende jaren extra hard. Dat betekent een extra beroep op de Wmo-zorg. Daarom willen wij goede woonplekken dichtbij voorzieningen voor iedereen behouden en waar mogelijk realiseren. Ons doel: onze inwoners blijven zo lang mogelijk meedoen en ze voelen zich gezond en veilig in hun eigen omgeving. In 2024 is hiervoor de visie Wonen, Welzijn en Zorg met een jaarlijks uitvoeringsprogramma vastgesteld.

Werk en inkomen, minimabeleid, schuldhulpverlening en nieuwkomers
De vraag van werkgevers naar nieuwe medewerkers blijft mede door uitstroom van medewerkers/vergrijzing hoog. Wel is er vaak sprake van een mismatch tussen vraag en aanbod. Daarmee bedoelen we dat werkzoekenden niet de opleiding/kennis, ervaring of vaardigheden hebben die een werkgever vraagt. De werkgever kan de juiste medewerker niet vinden, de werkzoekende vindt niet de passende baan. Veel inwoners van Montferland met een bijstandsuitkering hebben moeite een passende baan te vinden. Of ze hebben moeite om te werken. Ze hebben een ‘afstand tot de arbeidsmarkt’. Voor de gemeente is het een uitdaging deze mensen naar passend werk te begeleiden en ze aan het werk te houden. Daarnaast verblijven er meer vluchtelingen met een verblijfsvergunning in Montferland, de zogeheten statushouders. Als gemeente ondersteunen we deze nieuwe inwoners bij hun ‘inburgering’ in onze samenleving en met de begeleiding naar werk. De komende jaren verwachten we door diverse ontwikkelingen een toename van het aantal uitkeringen.

• Raadsakkoord ‘Samenwerken voor de inwoners van Montferland’ 2023 - 2026
• College Uitvoeringsprogramma (CUP)
• Verbindend Kader Sociaal Domein 2020 – 2024
• Beleidskader welzijnsvoorzieningen 2018 – 2023
• Beweeg- en Gezondheidsnota 2025 – 2030.
• Uitvoeringsagenda Achterhoek in Beweging 2020 - 2024
• Regionaal Preventie Akkoord: Gezondheid en geluk voorop in de Achterhoek 2020 - 2030
• Bestuursagenda GGD Noord en Oost-Gelderland: NOG Gezonder 2023 - 2027
• Subsidieregeling Jeugd en Onderwijs Montferland 2019
• Onderwijshuisvestingsvisie 2015 - 2023 gemeente Montferland
• Visie Muziekonderwijs Montferland 2020
• Beleidskader onderwijsachterstanden 2023 - 2027
• Convenant Cultuur & Onderwijs Gemeente Montferland 2023 - 2026
• Kadernota subsidiebeleid 2024 – 2030
• Samenwerken door elkaar te versterken 2019
• Integraal Veiligheidsbeleid 2023 - 2026
• Regionaal Risicoprofiel en Regionaal Beleidsplan 2025-2028
• De verordeningen Jeugd, Wmo, Participatiewet en Leerlingenvervoer
• Het uitvoeringsplan re-integratie en inburgering 2025
• Het beleidsplan integrale schuldhulpverlening 2020 - 2024
• Beleidskader Veranderopgave Inburgering 2021
• Regiovisie ‘Samen Veilig 2024 – 2028’, aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling
• Regiovisie Opvang en Bescherming 2017 en visie maatschappelijke opvang 2021
• Visie Wonen, Welzijn en Zorg, 2024 – 2030
• Visie Sociaal Domein, 2024 - 2032
• Beleidskader Onderwijsachterstanden en voorschoolse voorzieningen gemeente Montferland 2023-2027

De belangrijkste verschillen (> € 50.000) ten opzichte van de begroting 2025 na wijziging worden hierna toegelicht.