2. Strategische thema's

Binnen de drie programma’s zijn zowel autonome als wettelijke ontwikkelingen te vinden, gebaseerd op bestaand beleid. Hieronder worden de ontwikkelingen op programmaniveau en per programmaonderdeel toegelicht.

De relatie tussen inwoners en de gemeente Montferland staat centraal in ons handelen. Zoals vastgelegd in het participatiekader streven wij naar tijdige, intensieve en kwalitatief hoogwaardige participatie. Dit geldt zowel voor de betrokkenheid van inwoners bij gemeentelijke projecten als voor de rol van de gemeente bij initiatieven vanuit de samenleving. Met deze aanpak versterken we de onderlinge verbondenheid en zorgen we ervoor dat beleid en plannen beter aansluiten bij de wensen en behoeften van inwoners.

Persoonlijk contact blijft daarbij essentieel. Tegelijkertijd breiden we onze communicatiemiddelen verder uit met digitale contactmogelijkheden. Een voorbeeld hiervan is chatbot Mai, die de komende jaren verder wordt doorontwikkeld. Daarbij houden we nadrukkelijk oog voor inwoners die minder digitaal vaardig zijn. Door een brede inzet van communicatiemiddelen bereiken we zoveel mogelijk doelgroepen. De uitrol van ‘Mijn Buurtje’ is hiervan een concreet voorbeeld.

Ook voor initiatiefnemers vraagt deze benadering om een andere manier van werken. We stimuleren en ondersteunen hen bij het organiseren van zorgvuldige en tijdige participatie rondom hun projecten. Informatie wordt zo toegankelijk mogelijk aangeboden, zodat iedereen zich betrokken en gehoord voelt.

We gaan actief het gesprek aan en staan open voor een respectvolle dialoog. Zo bouwen we samen met inwoners aan een duurzame relatie en aan een Montferland waarin iedereen kan meedenken, meepraten en meebeslissen.

Daarnaast werken we in 2026 aan een nieuwe visie op dienstverlening, die aansluit bij interne en externe ontwikkelingen én bij de wensen van inwoners, ondernemers en verenigingen. In de daaropvolgende fase richten we ons op het verankeren van deze visie, zodat deze breed wordt gedragen en onderdeel wordt van het dagelijks handelen van medewerkers.

In deze kadernota schetsen we de koers voor de ruimtelijke ontwikkeling van Montferland. Duurzaamheid, leefbaarheid en woningbouw blijven daarbij de centrale pijlers. Binnen het programma Ruimte staan we voor grote opgaven en veel ambities, terwijl de beschikbare middelen beperkt zijn. Dit vraagt om scherpe keuzes.

Uitwerken Omgevingsvisie
Na de vaststelling van de Omgevingsvisie worden de beleidsambities de komende jaren uitgewerkt in integrale omgevingsprogramma’s, zoals het warmte- en koudeprogramma, het groen-blauwe omgevingsprogramma, het programma mobiliteit en het programma buitengebied. Deze programma’s vervangen de traditionele sectorale beleidsplannen. Op grond van de Omgevingswet stelt het college deze programma’s vast en informeert het de raad tijdig over de momenten en wijze waarop deze wordt betrokken.

Woningbouw en Volkshuisvesting
De woningvraag in Nederland en in Montferland blijft onverminderd hoog. In de afgelopen jaren zijn belangrijke voorbereidingen getroffen om woningbouw in vrijwel alle kernen mogelijk te maken en te versnellen. Naar verwachting trekken in 2027 de eerste bewoners in op gemeentelijke nieuwbouwlocaties.

Onze opgave is om voldoende woningen te realiseren, met aandacht voor kwaliteit, duurzaamheid en betaalbaarheid. We richten ons daarbij zowel op gemeentelijke uitbreidingslocaties als op herontwikkeling binnen bestaande kernen. De woonvisie en de regionale woondeal vormen hiervoor de basis. We streven naar een gedifferentieerd woningaanbod voor diverse doelgroepen.

Nieuwe locaties vragen om innovatieve en toekomstbestendige oplossingen, waaronder klimaatadaptief bouwen. Het combineren van ambities kan echter druk zetten op de financiële haalbaarheid van projecten; hoe hoger de eisen, hoe groter de druk op de grondexploitatie. In 2027 treedt naar verwachting de Wet versterking regie volkshuisvesting in werking, die gemeenten meer sturingsmogelijkheden biedt. Onderdeel hiervan is de verplichting tot het opstellen van een regionale urgentieverordening voor de huisvesting van urgent woningzoekenden.

Energietransitie en netcongestie
Samen met onder andere Energiecoöperatie Azum werken we aan de ontwikkeling van het windpark nabij Azewijn. Na vaststelling van het warmte- en koudeprogramma (actualisatie van de Transitievisie Warmte) volgen wijkuitvoeringsplannen, met prioriteit voor ’s-Heerenberg-Oost, Lengel en Didam-Noord. Daarnaast blijven we inzetten op het verduurzamen van de bestaande woningvoorraad.

De gemeentelijke inzet voor de energietransitie wordt grotendeels gefinancierd met rijksmiddelen. Een belangrijk knelpunt is netcongestie, die zowel de energietransitie als de woningbouw raakt. Waar eerder sprake was van een aansluitstop voor grootverbruikers, blijkt nu ook het tijdig realiseren van huisaansluitingen onzeker. Er dreigt zelfs een algehele aansluitstop. Hoewel de gemeente ontwikkelingen zo vroeg mogelijk afstemt met de netbeheerder, kunnen geen garanties worden gegeven.

Instandhouding van de openbare ruimte
De openbare ruimte is het visitekaartje van Montferland en bepalend voor de leefbaarheid. Goed beheer is essentieel om investeringen hun waarde te laten behouden. We streven naar een evenwicht tussen esthetiek, effectiviteit en efficiëntie. Bij nieuwe ontwikkelingen en herinrichtingen kijken we nadrukkelijk naar de langetermijneffecten voor beheer en onderhoud.

De openbare ruimte moet steeds meer functies vervullen, zoals wonen, klimaatadaptatie, biodiversiteit en ontmoeting. De geactualiseerde beheerplannen laten zien dat Montferland voor een forse onderhoudsopgave staat: verschillende wegen en wijken bereiken het einde van hun technische levensduur. Naast nieuwe wijken investeren we daarom ook in de vernieuwing van bestaande woongebieden, via een multidisciplinaire aanpak waarbij we werk met werk maken.

In 2026 werken we aan een nieuw Gemeentelijk Water- en Rioleringsplan (GWRP) en een Strategisch Assetmanagementplan (SAMP), die vanaf 2027 in werking treden. De verwachting is dat er de komende jaren meer investeringen nodig zijn om de openbare ruimte aan het gewenste kwaliteitsniveau te laten voldoen. De gemeenteraad kan hiervoor de kaders meegeven in de voornoemde plannen.

Uitbreiding bedrijventerrein 's-Heerenberg
De gemeente werkt al langere tijd aan de uitbreiding van het bedrijventerrein in ’s-Heerenberg, in samenwerking met ontwikkelaars die een deel van de gronden bezit. De onderhandelingen over de samenwerkingsafspraken lopen nog. Bij een voorspoedig verloop kan de gemeenteraad in de tweede helft van 2026 het omgevingsplan vaststellen. De start van de werkzaamheden is afhankelijk van het moment waarop dit plan onherroepelijk wordt.

Visie 's-Heerenberg-Oost en Lengel
De uitwerking van de visie voor ’s-Heerenberg-Oost en Lengel is in volle gang. In 2027 wordt hiervan meer zichtbaar. De bouw op de voormalige VVL-velden is dan in uitvoering en in de tweede helft van het jaar starten de werkzaamheden voor een gelijkvloerse kruising van de Oude Doetinchemseweg en de Drieheuvelenweg. Ook wordt dan duidelijker hoe de herontwikkeling van winkelcentrum De Bongerd vorm krijgt.

Financiële uitdagingen
Een gezonde financiële positie is de basis voor alle ontwikkelingen binnen Montferland. Onze ambities vragen om solide en duurzaam financieel beleid. De groei van het aantal inwoners, woningen en het gemeentelijk areaal leidt tot hogere kosten, terwijl de toename van inkomsten vertraagd volgt.

Daarnaast zorgen externe factoren, zoals stijgende energieprijzen als gevolg van internationale ontwikkelingen, voor onzekerheid. Dit onderstreept het belang van scherp kostenbeheer en efficiënt en effectief werken.

Jeugd
De decentralisatie van de jeugdzorg heeft niet de beoogde verbeteringen en besparingen opgeleverd. Met de landelijke hervormingsagenda werken Rijk en gemeenten gezamenlijk aan verbetermaatregelen. Dit vormt het uitgangspunt voor ons beleid in de komende jaren. Als het om de integrale ambulante jeugdzorg gaat zien we een duidelijke stijging van het aantal cliënten. Er is sprake van een groei van het aantal jongeren met mentale problemen. We verwachten dat het aantal cliënten binnen de jeugdbescherming redelijk stabiel zal blijven. Op de landelijk gecontracteerde zorg hebben we feitelijk geen invloed. Dergelijke trajecten kunnen aanzienlijke kosten per cliënt met zich meebrengen. Dat zal ook in 2027 en volgende jaren het geval zijn.

Met de meeste jongeren in Montferland gaat het goed. Een deel heeft echter tijdelijk extra ondersteuning nodig. We zetten in op preventieve sportieve, welzijns- en culturele activiteiten en kopen passende jeugdzorg in. Door de coronaperiode ervaren veel jongeren nog steeds eenzaamheid en psychosociale klachten, wat leidt tot lange wachtlijsten.

Waar mogelijk ondersteunen we jongeren via het voorliggende veld: laagdrempelige voorzieningen zonder indicatie. Voor jongeren met complexe problematiek is gespecialiseerde jeugdzorg altijd beschikbaar. We ondersteunen ook ouders en opvoeders, omdat problematiek vaak samenhangt met de gezinssituatie. Onze aanpak richt zich steeds meer op het aanpakken van oorzaken in plaats van alleen symptomen.

Onderwijs
Goede taalvaardigheid en basisvaardigheden zijn essentieel voor deelname aan de samenleving. In Montferland is sprake van relatief veel laaggeletterdheid, mede door de groei van gezinnen met een migratieachtergrond. We werken actief aan het verkleinen van leer-, taal- en sociaal-emotionele achterstanden en streven met het onderwijsachterstandenbeleid naar kansengelijkheid.

Daarnaast willen we ouders meer betrekken bij de ontwikkeling van hun kinderen. Met de realisatie van het Integraal Kind Centrum (IKC) in ’s-Heerenberg creëren we een rijke leer- en ontmoetingsomgeving, waarin onderwijs, kinderopvang, bibliotheek en consultatiebureau samenkomen.

Cultuur
Cultuur draagt bij aan persoonlijke ontwikkeling, sociale vaardigheden, ontmoeting en het voorkomen van eenzaamheid. We ontwikkelen momenteel nieuw cultuurbeleid, dat ter vaststelling aan de gemeenteraad wordt voorgelegd.

We ondersteunen het verenigingsleven en de dorpshuizen en versterken zo de sociale basisstructuur in de kernen. Bij dorpsvisies en -plannen werken bewoners, verenigingen, fondsen, gemeente en provincie samen. Dit zorgt voor korte lijnen, heldere verwachtingen en een realistisch financieel kader.

Sport en gezondheid
Gezondheid vergroot de zelfredzaamheid van inwoners en vermindert de afhankelijkheid van zorg. We zetten sterk in op preventie door het stimuleren van bewegen, een gezonde leefstijl en een breed sportaanbod. Voorlichting en doelgerichte projecten helpen inwoners gezonder te leven.

In Montferland is de gemiddelde gezondheid relatief laag, vooral onder inwoners met een lagere sociaaleconomische status. Via sociale teams, welzijnswerk en lokale partners bieden we ondersteuning waar nodig. Met subsidies ondersteunen we sportieve en culturele activiteiten in alle kernen. Programma’s zoals GALA en IZA en de Beweeg- en Gezondheidsnota 2025–2030 geven richting aan ons beleid.

Maatschappelijke ondersteuning
Door de vergrijzing neemt het aantal inwoners van 75 jaar en ouder toe, wat leidt tot een groeiende vraag naar Wmo-zorg. Ons doel is dat inwoners zo lang mogelijk zelfstandig en veilig kunnen blijven deelnemen aan de samenleving. Ontmoetingsplekken en preventieve activiteiten organiseren we zo dichtbij mogelijk. We zien de laatste jaren een stijging van het aantal inwoners dat gebruik maakt van de hulp bij het huishouden. Deze trend zet zich door. Wel daalt het gemiddeld aantal uren per geïndiceerde hulpverlening. Bij de Wmo-begeleiding constateren we ook een stijging van het aantal gebruikers in de komende jaren.

Na vaststelling van de Visie Sociaal Domein (2024) en de maatschappelijke agenda (2025) voeren we de bijbehorende activiteiten uit in de periode 2026–2030. Toenemende verantwoordelijkheden en complexe problematiek vragen om intensieve samenwerking binnen het sociaal domein en met externe partners.

Werk & inkomen, minimabeleid, schuldhulpverlening en nieuwkomers
De arbeidsmarkt kent een mismatch tussen vraag en aanbod. Veel inwoners met een bijstandsuitkering hebben een afstand tot de arbeidsmarkt. De gemeente ondersteunt hen actief bij scholing, begeleiding en duurzame werkhervatting.

Recentelijk zien we een forse stijging in het aantal uitkeringen mede gerelateerd aan de vestiging van een zorginstelling binnen de gemeente. Dit zet zich door in 2027. De uitkeringen in het kader van de IOAW zullen de komende jaren dalen, maar de loonkostensubsidies en de uitkeringen vanuit de Particiaptiewet zullen stijgen. Een groter klantenbestand met een uitkering vereist bovendien ook een grotere inzet in re-integratie activiteiten. Daarnaast zien we dat de nieuwe instroom vaker een grotere inspanning vereist richting een duurzame uitstroom.

Het aantal statushouders neemt toe. We begeleiden hen bij inburgering en participatie. De komende jaren verwachten we een toename van uitkeringen, onder meer door instroom van jongeren met een afstand tot de arbeidsmarkt en nieuwkomers. Intensieve begeleiding, taalondersteuning en scholing blijven noodzakelijk.

Bij schuldhulpverlening ligt de focus op preventie, vroegsignalering en snelle doorverwijzing. Daarnaast heeft de gemeente de wettelijke taak om opvang te bieden aan asielzoekers. Op grond van de Spreidingswet is Montferland verantwoordelijk voor de opvang van 250 asielzoekers.

Veiligheid
Binnen het integraal veiligheidsbeleid blijven we inzetten op zorg en veiligheid, huisvesting van arbeidsmigranten en de aanpak van ondermijning. Daarnaast werken we binnen de Veiligheidsregio Noord- en Oost-Gelderland (VNOG) aan de uitvoering van het Regionaal Beleidsplan 2025–2028.

Vanwege de recente gemeenteraadsverkiezingen, de aankomende vorming van een coalitieprogramma en de beperkte financiële ruimte voor nieuw beleid is er gekozen voor een nieuw-beleidsarme kadernota.  

Om een selectie te maken binnen het aangedragen nieuwe beleid zijn de voorstellen ingedeeld in drie categorieën:

1. Noodzakelijk of onontkoombaar: Niet uitvoeren heeft grote gevolgen;
2. Zeer wenselijk: Gelet op zaken als cofinanciering, regionale afspraken, eerdere afspraken, politieke of organisatorische gevolgen;
3. Alleen indien het begrotingssaldo het toelaat: Consequenties van het niet uitvoeren zijn beperkt. 

De categorieën 1 en 2 zijn voorgesteld als nieuw beleid. De voorstellen uit categorie 3 worden niet voorgesteld als nieuw beleid omdat het begrotingssaldo het niet toelaat. 

De voorstellen worden afgewogen bij het opstellen van de Programmabegroting 2027-2030. In paragraaf 3.1 bespreken we de financiële consequenties van het voorgestelde nieuwe beleid voor de periode 2027-2030.

Voorstellen Nieuw beleid 2027
Het college stelt de voorstellen uit onderstaand overzicht voor als nieuw beleid. In de tabel wordt aangegeven of het voorstel incidentele of structurele financiële gevolgen heeft. Voorgesteld wordt om de Algemene Reserve in te zetten voor het dekken van de incidentele lasten. 

Onder de tabel volgt een korte toelichting op het nieuw beleid. 



Strategische personeelsplanning (SPP)
Strategische Personeelsplanning (hierna: SPP) draait om op het duurzaam inrichten van een organisatie binnen een steeds veranderende omgeving. Dit om te kunnen anticiperen op huidige en toekomstige ontwikkelingen en zo effectief mogelijk de personele bezetting te borgen, kwalitatief en kwantitatief. 

In de Programmabegroting 2025-2028 zijn budgetten beschikbaar gesteld voor de strategische personeelsplanning in 2025 en 2026. Daarbij werd een taakstelling meegegeven om de inhuur van extern personeel terug te brengen naar 12,5%. Inmiddels is dit percentage teruggebracht van 20% begin 2024 naar 13% eind 2025. De resultaten zijn dus positief. 

Er blijven echter uitdagingen. Speerpunten daarin zijn het vergrijzende personeelsbestand, ziekteverzuim en onboarding. Om ook de komende jaren een aantrekkelijke werkgever te blijven, wordt voorgesteld om in 2027 incidenteel € 250.000 beschikbaar te stellen voor de instroom, doorstroom en uitstroom van personeel, aan de hand van een nader op te stellen Strategische personeelsplanning (SPP). Het incidentele budget wordt gedekt vanuit de Algemene Reserve. Eventueel (extra) benodigde middelen voor de jaren 2027-2030 moeten worden beoordeeld op basis van het opgestelde SPP. 

Verkeersveiligheid
Er worden meerdere investeringen voorgesteld op het gebied van verkeersveiligheid, welke voortkomen uit de geplande woningbouw en verkeersbehoeften. 

Doorfietsroute Emmerich-Doetinchem-Zevenaar
De gemeenten Doetinchem, Zevenaar, Montferland en Emmerich werken samen aan een verbeterde regionale en internationale fietsbereikbaarheid. Er wordt een netwerk aangelegd dat Zevenaar via Didam met Doetinchem verbindt en vanuit Doetinchem via Zeddam en ’s-Heerenberg doorloopt naar Emmerich, waarbij ook het Slingeland Ziekenhuis en het centrum van ’s-Heerenberg direct worden ontsloten.

Voor de projecten in Montferland vindt cofinanciering plaats vanuit de Regiodeal. De projecten moeten uiterlijk in 2028 voltooid zijn om voor de subsidie in aanmerking te komen. De Regiodeal stelt € 1.000.000 beschikbaar. De overige € 1.000.000 moet de gemeente zelf bijdragen. € 200.000 hiervan kan worden betaald vanuit onderhoudsbudgetten. Voor de overige € 800.000 wordt een krediet gevraagd. De kapitaallasten voor rente en afschrijving die hieruit voortkomen zijn € 51.000 en gaan in vanaf 2028. 

Mobiliteitshubs Didam
De aanpassing van drie Montferlandse bushaltes naar mobiliteitshubs is onderdeel van de regionale doelstelling om in de Achterhoek meer mobiliteitshubs te genereren. Ook hier vindt cofinanciering plaats vanuit de Regiodeal. De mobiliteitshubs moeten uiterlijk in 2028 voltooid zijn om voor de subsidie in aanmerking te komen. 

De Regiodeal stelt € 200.000 beschikbaar. De overige € 200.000 moet de gemeente zelf bijdragen. Bij de Programmabegroting 2025-2028 is gemeentelijk budget beschikbaar gesteld. Hieruit wordt € 100.000 bijgedragen. In deze kadernota wordt voorgesteld om de overige € 100.000 beschikbaar te stellen vanuit de Algemene Reserve. 

De benodigde investering kan eventueel lager uitvallen door een mogelijke subsidie vanuit de Provincie Gelderland. Dat is op dit moment nog niet bekend. 

Aanpassing Hartjensstraat t.b.v. Lakermaat
Bij beroepsschriften op het omgevingsplan voor de Lakermaat zijn toezeggingen gedaan over de aanpassing van de Hartjensstraat. Hierover moet nog een raadsbesluit volgen. Vooruitlopend op dit raadsbesluit wordt voorgesteld om een krediet van € 400.000 beschikbaar te stellen. De kapitaallasten voor rente en afschrijving die hieruit voortkomen zijn € 25.000 en gaan in vanaf 2028. 

Investering publieke mobiliteit
Het Plan van Aanpak Publieke Mobiliteit Achterhoek integreert Wmo, openbaar vervoer en deelmobiliteit tot één naadloos systeem. Het doel van dit plan is om de Achterhoek bereikbaar en leefbaar te houden door het traditionele bus-systeem te vervangen voor een flexibel, samenhangend netwerk.

De essentie: Door vergrijzing en ontgroening dreigt sociaal isolement in kleine kernen. Dit plan verschuift de focus van een starre dienstregeling naar vervoer dat zich aanpast aan de behoefte van de inwoner.

In de regio Achterhoek is aan de thematafel Mobiliteit & Bereikbaarheid besloten dat de acht gemeenten gezamenlijk € 610.012 investeren tot en met 2028. De bijdrage van gemeente Montferland is eenmalig € 75.689 voor de periode 2025-2028. Het incidentele budget wordt gedekt vanuit de Algemene Reserve.

Stadskamer
De Stadskamer vervult een belangrijke rol in Montferland als laagdrempelige en vrije toegangsplek voor inwoners met psychische kwetsbaarheid, sociale problemen of een beperkt netwerk.

Prikkelarme omgeving
De pilot prikkelarme omgeving is gestart om een rustige werkplek te bieden aan inwoners die niet in groepen kunnen of durven deelnemen. De locatie bij de kinderboerderij biedt structuur, eenvoudige betekenisvolle taken en een veilige setting. Deze tijdelijk gefinancierde pilot blijkt een waardevolle aanvulling. Ook sluit deze voorziening aan bij de gemeentelijke Visie Sociaal Domein 2025–2033, die inzet op inclusie en passende ondersteuning voor iedereen. Daarom wordt voorgesteld deze structureel voort te zetten door het beschikbaar stellen van een structureel budget van € 19.500. 

OGGZ
De aanpak van de Stadskamer sluit direct aan bij het Nationaal Actieplan Dakloosheid – “Eerst een Thuis”, waarin gemeenten worden opgeroepen om dakloosheid te voorkomen, vroegtijdig te signaleren en te investeren in laagdrempelige ondersteuning in de wijk.

In 2025 werden deze taken gedekt vanuit een specifieke uitkering vanuit het Rijk. In 2026 wordt dit incidenteel gedekt vanuit de reserve Sociaal Domein. Vanaf 2027 wordt een structureel budget gevraagd van € 18.500. 

Regionale Urgentieverordening
Het Wetsvoorstel Versterking regie volkshuisvesting wordt naar verwachting in de eerste helft 2026 vastgesteld door de Eerste Kamer. Gemeenten worden hiermee verplicht een regionaal afgestemde urgentieverordening op te stellen, waarin wordt opgenomen hoe er wordt omgegaan met de huisvesting van de wettelijk verplichte urgente aandachtsgroepen. In de regio Achterhoek is vorig jaar gestart met het opstellen van deze urgentieverordening en de verwachting is dat dit voorstel in september 2026 in besluitvorming gaat bij alle individuele gemeenten. De beoogde ingangsdatum is 1 januari 2027.

Vanuit de Rijksoverheid en de regio Achterhoek zijn gelden beschikbaar voor de implementatie. Voor de uitvoering vanaf 2027 wordt een structureel budget gevraagd van € 50.000. 

Informatiebeveiliging en privacy
De digitale transformatie binnen onze gemeente en binnen Nederland versnelt, met als resultaat een voortdurende toename van het gebruik en uitwisseling van (persoons)gegevens in het publieke domein. Tegelijkertijd groeit de hoeveelheid en complexiteit van de nationale en Europese wet- en regelgeving, en blijkt het steeds moeilijker om gekwalificeerde vakspecialisten te vinden. Het is in dat kader belangrijk de samenwerking op te zoeken op regionaal niveau.

Voorgesteld wordt om in de regio een Functionaris Gegevensbescherming (FG) te benoemen. Dit zorgt voor een hogere kwaliteit en efficiëntie. Ook worden functies gescheiden en zorgt het voor onafhankelijk toezicht en advies. Het regionaal onderbrengen van deze functie zorgt door een efficiëntere inzet van uren voor een besparing van € 11.174. 

Daarnaast zorgt uitgebreidere wetgeving ervoor dat we als gemeente aan hogere eisen moeten voldoen. Om die reden wordt voorgesteld de functie van een chief AI compliance officer (CAICO) toe te voegen aan het personeelsbestand. Hiervoor wordt een budget van € 46.132 gevraagd. 

Projectleider Weerbaarheid
Gelet op diverse (inter)nationale ontwikkelingen zet de Rijksoverheid in op ‘weerbare samenleving en veerkracht’. Voor de uitvoering van dit brede thema staan de veiligheidsregio’s, waaronder de`Veiligheidsregio Noord en Oost Gelderland (VNOG), en alle gemeenten aan de lat. De VNG heeft hiervoor een ‘handreiking’ opgesteld inclusief actiepunten die wij, samen met en binnen de VNOG moeten oppakken.

De gemeenteraad heeft op 12 juni 2025 de Motie ‘Weerbaar Montferland’ aangenomen. In het raadsberaad van 19 januari 2026, waarin de raadsbrief over deze motie is besproken, heeft de raad aangedrongen op een ‘voortvarende aanpak’.

Geconcludeerd moet worden dat ‘weerbaarheid’ een organisatie-breed thema is dat inzet van de hele organisatie vergt. Het voortvarend kunnen uitvoeren van deze actiepunten vergt een meer projectmatige aanpak, waarvoor binnen de huidige capaciteit en middelen onvoldoende tijd en middelen vrijgemaakt kan worden. Gelet op het belang van deze aanpak, ook met het oog op alle (geo)politieke ontwikkelingen, wordt voorgesteld om hiervoor een projectleider aan te stellen voor 20 uur per week voor 2 jaar. Het resultaat dat deze projectleider eind 2028 moet opleveren is een ‘Weerbaarheidsplan gemeente Montferland’, waarin alle aspecten zoals benoemd in de aangenomen motie zijn verwerkt en alle actiepunten uit de bestuursafspraken binnen de VNOG zijn uitgevoerd. Hiervoor wordt een budget gevraagd van € 56.200 per jaar voor 2027 en 2028. Het incidentele budget wordt gedekt vanuit de Algemene Reserve.

Informatie- en archiefbeheer
Het informatie- en archiefbeheer is ondersteunend aan alle werkprocessen van de gemeente, maar is niet heel zichtbaar. Er is een inhaalslag nodig. Daarnaast treedt per 1 januari 2027 de nieuwe Archiefwet- en regelgeving in werking, welke nieuwe eisen met zich meebrengt.

Tijdelijke formatie
In de afgelopen jaren is een achterstand ontstaan ten aanzien van de fysieke- en digitale archieven. Daarnaast moet informatiebeheer worden geborgd. Voorgesteld wordt om een tijdelijke functie open te stellen voor de jaren 2027-2029. Hierna wordt beoordeeld of deze functie structureel noodzakelijk is. Voor de jaren 2027, 2028 en 2029 wordt een budget gevraagd van € 81.300 per jaar. Het incidentele budget wordt gedekt vanuit de Algemene Reserve.

Modelleertool voor metadatamanagement
Metadata zijn gegevens over data en documenten. Metadata zijn een cruciaal hulpmiddel in het borgen van de duurzame toegankelijkheid van overheidsinformatie. Metadatamanagement zorgt voor het op gestructureerde wijze vastleggen en beheren van metadata. Om het metadatamanagement structureel invulling te geven is er behoefte aan een modelleertool. Voor de licentiekosten van een modelleertool wordt een structureel budget van € 10.000 gevraagd. 

Digitalisering archieven
Om te zorgen dat informatie direct beschikbaar is voor medewerkers en inwoners wordt voorgesteld om de archieven die veel geraadpleegd worden te digitaliseren. Hiervoor wordt een incidenteel budget van € 385.000 gevraagd in 2027, wat wordt gedekt vanuit de Algemene Reserve.

Niet voorgesteld Nieuw beleid 2027
Zoals eerder aangegeven is een selectie gemaakt binnen het aangedragen nieuwe beleid. Onderstaande voorstellen uit categorie 3 worden niet voorgesteld als nieuw beleid, omdat het begrotingssaldo het niet toelaat. 



Strategische personeelsplanning (SPP)
Bij de voorstellen van het nieuw beleid wordt een budget van € 250.000 gevraagd voor 2027. De oorspronkelijke vraag was een budget van € 500.000 per jaar voor de jaren 2027-2030. Het college heeft gekozen om alleen voor 2027 budget beschikbaar te stellen, zodat het nieuwe college kan besluiten over eventueel (extra) benodigde middelen voor de jaren 2027-2030 op basis van het op te stellen SPP. 

Verkeersveiligheid - Herplaatsen trafohuis Lengel
Het voormalige trafohuis op de hoek van de Lengelseweg en de Antoniusstraat in Lengel is een gemeentelijk monument dat moest wijken voor de aanleg van een rotonde bij de herinrichting van de Lengelseweg. Het idee was om deze in 2027 te herplaatsen in de nieuwbouwwijk Lakermaat, waarvoor een investering nodig is van € 75.000. Het college acht deze maatregel als niet noodzakelijk. 

Natuur- en duurzaamheidseducatie
In 2014 is besloten de financiering voor Natuur- en Milieu Educatie (NME) stop te zetten. De afgelopen periode is een verkenning gestart naar de behoeften en wensen van scholen op het gebied van Natuur en DuurzaamheidsEducatie. Natuur- en DuurzaamheidsEducatie is geen wettelijke taak van de gemeente, maar draagt wel bij aan de ambities en doelstellingen op het gebied van klimaat, energie, duurzaamheid en biodiversiteit. Het door Liemers Kunstwerk! NME laten verzorgen van een basisdienstverlening vraagt een investering van € 35.000 per jaar. Ook dit voorstel acht het college als niet noodzakelijk. 

Informatiebeveiliging en privacy - Uitbreiding formatie PO/SO
Bij de voorstellen van het nieuw beleid zijn de ontwikkelingen in informatiebeveiliging en privacy toegelicht. Momenteel kennen we de functie van privacy officer (PO). De functie van security officer (SO) hebben we niet. In het voorstel wordt geadviseerd om deze twee functies te combineren tot privacy en security officer.  Het college vindt dit vanwege de begrotingssaldi niet noodzakelijk.

Woningbouw Montferland
In Montferland wordt al geruime tijd gewerkt aan de voorbereiding van een groot aantal woningontwikkelingen. In 2024 en 2025 zijn vier en zes nieuwe grondexploitaties vastgesteld. Met deze grondexploitaties wordt de realisatie van circa 500 nieuwe woningen mogelijk gemaakt. Inmiddels worden concrete stappen gezet om deze woningen daadwerkelijk te bouwen. In de aankomende periode volgen naar verwachting aanvullende plannen. Hieronder zijn de grotere gemeentelijke woningbouwplannen opgenomen:

• P445 – Vinkwijkseweg Zeddam – 50 woningen;
• P447 – Braamt zuid – 30 woningen;
• P510 – Drieheuvelenpark ‘s-Heerenberg – circa 200 woningen (samenwerking);
• P515 – De Bongerd ‘s-Heerenberg – circa 100 woningen, overige functies (samenwerking);
• P685 – Uitbreiding Loil zuidoost – circa 55 woningen;
• P715 – Didam noordoost – 350/450 woningen;
• P950 – Bosstraat Nieuw-Dijk circa 124 woningen.

Naast gemeentelijke ontwikkelingen worden, binnen het kader van het ‘facilitaire grondbeleid’, ook voorbereidingen getroffen door derden. Hieronder zijn de grotere en al meer concrete plannen benoemd (niet volledig):

• Geitenhouderij- Loil – circa 50 woningen;
• Katjaterrein – ’s-Heerenberg – circa 40 woningen;
• Marssestraat Azewijn – circa 22 woningen;
• Lakermaat Lengel - gemengde vorm ontwikkelaar ruim 300 woningen.

Op hoofdlijnen geldt dat op kortere termijn circa 500 woningen door de gemeente in ontwikkeling worden genomen. Daarnaast zijn gemeentelijke voorbereidingen gaande voor nog eens circa 800 woningen. Marktpartijen werken aan plannen voor circa 1.200 woningen. Over een periode van ongeveer tien jaar komt dit neer op een totale woningbouwopgave van circa 2.500 woningen.

Betaalbaarheid van wonen
De gemeente zet actief in op het borgen van betaalbaarheid binnen de woningbouwopgave en hanteert daarbij de volgende instrumenten:

• Woondeal / Bouwprogramma
  Bij alle nieuwe initiatieven wordt uitgegaan van een verdeling van 30% sociale huur, 36% betaalbare woningen (middenhuur en betaalbare koop) en maximaal 34% vrije sector;
• Sociale koop
  Op alle uitbreidingslocaties wordt minimaal 10% sociale koop gerealiseerd;
• Starterslening
  Het budget voor de starterslening is verhoogd tot €?750.000. Daarnaast zijn het maximale aankoopbedrag en de maximale lening verhoogd, wat heeft geleid tot een aanzienlijke toename van het aantal toegekende startersleningen;
• Woonvisie
  Via de Woonvisie zijn duidelijke afspraken gemaakt met ontwikkelaars over hun verantwoordelijkheid voor het realiseren van betaalbare woningen;
• Vereveningsfonds
  Er is een vereveningsfonds ingesteld waarmee bij kleinere ontwikkelingen de verplichting tot sociale huur kan worden afgekocht. De middelen uit dit fonds worden ingezet om sociale huurwoningen elders te realiseren.

Bedrijventerreinen
Montferland
Binnen Montferland zijn op dit moment twee actieve grondexploitaties voor bedrijventerreinen. Op beide terreinen zijn geen gemeentelijke bedrijfskavels meer beschikbaar:

1. EBT 's-Heerenberg
   Op de laatste beschikbare kavel wordt ingezet op de realisatie van huisvesting voor circa 300 tot 400 arbeidsmigranten;
2. DocksNLD
   Alle kavels zijn uitgegeven. De afrondende werkzaamheden bestaan uit de aanleg van groen en de realisatie van een verkeersregelinstallatie, volgens de afspraken binnen de samenwerkingsovereenkomst.

West Achterhoek – samenwerking DocksNLD/A18 Bedrijvenpark
In de West Achterhoek werken de gemeenten Bronckhorst, Doetinchem, Oude IJsselstreek en Montferland samen aan de ontwikkeling van regionale bedrijventerreinen. In 2010 is hiervoor de Samenwerkingsovereenkomst Bedrijventerrein West-Achterhoek gesloten, gericht op de ontwikkeling van het A18 Bedrijvenpark en DocksNLD. De financiële resultaten van beide terreinen worden onderling verevend. De gemeente Montferland heeft een aandeel van 25% in deze samenwerking. Het terrein DocksNLD is inmiddels volledig uitgegeven. Het A18 Bedrijvenpark loopt door tot en met 2029.

Uitbreiding bedrijventerrein ’s-Heerenberg
De voorbereiding voor een nieuwe uitbreiding van het bedrijventerrein in ’s-Heerenberg is al geruime tijd gaande. De beoogde uitbreiding bestaat uit:

• Circa 4,5 hectare voor het MKB, met kleinere kavels tot 5.000 m²;
• Circa 20 hectare voor XXL-logistiek, inclusief ondersteunende functies zoals een truckparking en een Clean Energy Hub.

De planning is gericht op vaststelling van het omgevingsplan in 2026. Afhankelijk van de doorlooptijd kan de uitvoering starten in 2027 of 2028.

Regionale verkenning 2030-2040
In het kader van het Regionaal Programma Werklocaties Achterhoek is vanuit de West Achterhoek gestart met de verkenning naar een nieuw regionaal bedrijventerrein voor de periode 2030-2040. Dit toekomstige bedrijventerrein gaat naar verwachting een omvang hebben van circa 50 hectare en wordt ergens binnen de West Achterhoek worden gerealiseerd.